De betekenis van Maria Lichtmis

Er zijn heel wat verhalen over de betekenis van Maria Lichtmis. Ik vind dat tof want het gaat me niet zozeer om de juiste betekenis maar wel dat je er – met respect voor de traditie – op 2 februari een feest van maakt met een ritueel dat het beste past bij jouw eigen levensvisie en spiritualiteit. 

 

De eerste Internationale Vrouwendag.
Het gemeenschappelijke thema is vrouwen. De zuiverende Moeder Aarde, Maria als Moeder der moeders, vruchtbaarheidsgodinnen of een reinigingsfeest voor vrouwen na hun bevalling. Waar ik ook ging zoeken naar de échte betekenis van Maria Lichtmis, het thema vrouwen was alom aanwezig. Ik beschouw vanaf nu 2 februari als de eerste Internationale Vrouwendag!

 

Het Joodse reinigingsfeest voor Moeders.
Volgens theoloog Hans Geybels die kwam vertellen over Maria-Lichtmis in het radioprogramma De Madammen vindt het feest haar oorsprong in het Jodendom, meer bepaald, het Oude Testament. De geboorte van een kind werd als onrein gezien. Daarom moest de moeder een soort reinigingsritueel doorgaan. Voor een zoon was dat 40 dagen na de geboorte, bij een dochter 80. Zo gebeurde het dat Jozef en Maria 40 dagen na de geboorte van Jezus, op 2 februari,naar de tempel trokken voor hun offer.
In de rooms-katholieke traditie werd het gebruik om een dier te offeren vervangen door een ritueel met kaarsen, verwijzend naar dat licht. “De nieuwe ouders kwamen 40 of 80 dagen na de geboorte bij de pastoor en kregen daar een brandende kaars. Daarmee wandelden ze naar het Maria-altaar waar ze gezegend werden.”, aldus Hans Geybels.

 

Rooms-katholiek of toch Heidens?
In de Rooms Katholieke traditie is Maria Lichtmis de afsluiting van de heilige kersttijd.
Die heilige kersttijd begint 40 dagen voor Kerst met Sint-Maarten waarbij we onze kaarsen of lichtjes aansteken bij het korten van de dagen. Met Maria Lichtmis zijn we 40 dagen na Kerst en zijn onze kaarsen of lichtjes niet meer nodig. Hierbij denk je elektriciteit en winteruur of zomeruur even weg.
Het religieuze thema is dat Maria als moeder van Jezus de draagster is van het goddelijke licht Jezus op aarde. Zo is, met Maria als Moeder der moeders, Maria Lichtmis ook een vrouwenfeest. De naam Maria Lichtmis verwijst naar de traditie om kaarsen te wijden en een kaarsen lichtmis te houden die helemaal gewijd is aan de oermoeder.
We weten ook dat deze Rooms-katholieke variant vindt haar oorsprong in de heidense vruchtbaarheidsfeesten. Bij de kerstening van Europa kon de kerk de lokale feesten niet uitroeien dus pasten ze hun gekende techniek toe om ze dan maar te integreren.

 

Vruchtbaarheidsgodinnen, trek uw schoonste kleed aan.
Deze heidense vruchtbaarheidsfeesten werden gevierd door onze voorouders van eigen bodem. Onze oude Europese culturen vereerden meerdere goden en godinnen die elk hun eigen taak en persoonlijkheid hadden. Vruchtbaarheidsgodinnen in onze contreien zijn Brigid bij de Kelten, Nerthus bij de Germanen en Freia in het Noorden.
Zij worden vandaag de dag nog steeds gevierd door voornamelijk neo-paganistische gemeenschappen zoals wicca’s, druïden en moderne Vikingen. Zij brengen deze oude feesten en Goden terug tot leven waarmee ze de cycli in de natuur duiden.
Herken je met het verhaal van de God en de Godin die elk jaar opnieuw huwen, bevruchten, baren, sterven niet de lente, zomer, herfst en winter?
Deze cycli noemen zij het jaarwiel en op 2 februari vieren ze Imbolc. Met het wakker worden van de aarde ondergronds, begint ook het nieuwe leven bovengronds. Denk maar aan sneeuwklokjes, krokussen en schattige lammetjes.

 

De blauwe lucht in februari, uniek weersverschijnsel.
Eens Kerst voorbij maken de kerstkleuren donkergroen en helderrood plaats voor het heldere blauw van Koning Winter en het ontluikende jonge groen van Moeder Aarde. Met Maria Lichtmis als ploeg- en zaaifeest kijken we nog één keer terug op de donkere maanden. Nu is het tijd om terug naar buiten te keren waar het langzaam lichter wordt.
Bij helder weer, zie je een prachtige blauwe februari hemel. Deze helderblauwe lucht is alleen in deze tijd van het jaar zichtbaar omdat de lucht nog vrij is van vliegende pollen en zaden.

 

Eens goed wassen met zeep helpt ook! Zuiveringsfeest.
Wat heeft Maria Lichtmis nu met februari te maken? Tot in 456 N.C. was februari de laatste maand van het jaar. Traditioneel een maand van boetedoening en zuivering, de februa. Het is pas met de komst van de gregoriaanse kalender dat februari een bank vooruit gaat en verhuist naar de tweede plaats. Februari is een afgeleide van Februus, de god van de purificatie/onderwereld.
Veel interessanter zijn de ontuchtige vrouwen – en vruchtbaarheidsfeesten van de Germanen. Persoonlijk kan ik me heel goed voorstellen dat een stevig en heet feestje rond het vuur, de verveling van de laatste wintermaand verdreef, de gemoederen bedaarden en bloedlijnen zich mixten.
Dat zo’n feest niet overeind bleef na de kerstening spreekt voor zich. Het bleef een vrouwenfeest maar dan met Maria als Moeder der moeders. Als enige vrouw op het feest werd zij vanzelfsprekend op een iets zediger manier gevierd.

 

Vreet je rond aan pannenkoeken.
Het eten van ronde koeken uit meel, is als traditie overgewaaid uit Noord Europa. Men zegt dat de goudgele ronde koeken gemaakt uit de laatste restjes meel van het vorige oogstjaar, symbool staan voor de de aarde en de zon. Maar waarom je nu al in februari je laatste restje meel opeet, is mij een raadsel. Bon, dit gezegd zijnde, wie op 2 februari pannenkoek-zonnetjes eet, vergroot de kans op een voorspoedig jaar.

 

Heeft pannenkoeken eten echt iets met Maria-Lichtmis te maken?

 

We zullen nooit 100% zeker zijn, maar de kans is groot dat het bij ons niets met religie te maken heeft maar alles met arbeidsrecht. Huh!? Je mocht vroeger maar op 2 dagen veranderen van werk: 11 november en 2 februari. Dat werd feestelijk gevierd met haardkoeken. Hoogstwaarschijnlijk heeft dit volksgebruik zich geënt op Maria-Lichtmis.

 

Overigens was voor de Kelten niet zozeer de pannenkoek maar verse melk het symbool voor imbolc. Melk die dankzij de nieuwe lammetjes terug voorradig was.
Combineer je het laatste meel van Vikingen met de verse melk van de Kelten, de kippen die terug eitjes leggen en ons oud volksgebruik, dan heb je dus dé perfecte pannenkoekenmix.

 

Welke reden je hebt om vandaag pannenkoeken te eten doet er niet toe. Laat ons de oude tradities in ere houden, ze respectvol aanpassen aan moderne tijden en gewoon genieten van een stapel heerlijke pannenkoeken in geweldig gezelschap!